Khả năng truy cập web là việc thiết kế nội dung và chức năng để nhiều người có thể sử dụng, bao gồm người có khuyết tật về thị giác, thính giác, vận động hoặc nhận thức. Trong ngữ cảnh này, “truy cập được” không chỉ có nghĩa là trang web mở được trên trình duyệt. Người dùng còn phải có thể tiếp nhận thông tin, hiểu nội dung, điều hướng và hoàn thành thao tác cần thiết.
Mỗi người có thể tiếp cận cùng một nội dung theo cách khác nhau. Người khiếm thị có thể dùng trình đọc màn hình, người khiếm thính cần phụ đề hoặc bản văn, còn một số người điều hướng bằng bàn phím thay cho chuột. Vì vậy, một trang web dễ truy cập không buộc mọi người dùng cùng một cách; trang web cần giảm các rào cản khiến họ không thể nhận thông tin hoặc sử dụng chức năng.
“Truy cập được” thể hiện như thế nào?
Một trang web có thể hiển thị đầy đủ nhưng vẫn khó sử dụng. Hình ảnh không có mô tả khiến người dùng trình đọc màn hình bỏ lỡ ý nghĩa; video chỉ truyền đạt thông tin bằng âm thanh gây trở ngại cho người không nghe được; nút chỉ hoạt động bằng chuột ngăn người dùng bàn phím hoàn thành thao tác.
| Nội dung hoặc thao tác | Rào cản | Cách hỗ trợ |
|---|---|---|
| Hình ảnh có ý nghĩa | Không có thông tin thay thế khi hình ảnh không được nhìn thấy | Cung cấp văn bản thay thế mô tả đúng ý nghĩa và vai trò của hình ảnh |
| Video hoặc âm thanh | Thông tin chỉ được truyền đạt bằng âm thanh | Cung cấp phụ đề hoặc bản văn phù hợp |
| Liên kết, nút, biểu mẫu và menu | Thao tác phụ thuộc vào chuột | Bảo đảm các thành phần tương tác có thể sử dụng bằng bàn phím |
| Văn bản và nền | Độ tương phản thấp làm nội dung khó đọc | Chọn màu có độ tương phản đủ để phân biệt rõ |
| Hệ thống điều hướng | Cấu trúc phức tạp hoặc thay đổi thiếu nhất quán | Dùng menu đơn giản, rõ ràng và nhất quán giữa các trang |
Lợi ích không chỉ dành cho người khuyết tật
Các biện pháp hỗ trợ khả năng truy cập thường giúp nhiều nhóm người dùng. Phụ đề hữu ích khi người xem không thể bật âm thanh; chữ dễ đọc và điều hướng rõ ràng hỗ trợ người cao tuổi, người mới sử dụng trang web và người đang cần tìm thông tin nhanh; thao tác bằng bàn phím tạo thêm một cách sử dụng ngoài chuột.
Cấu trúc nội dung rõ ràng và văn bản thay thế (alt text) phù hợp cũng có thể giúp công cụ tìm kiếm hiểu nội dung tốt hơn. Tuy nhiên, khả năng truy cập không đồng nghĩa với SEO và không tự bảo đảm thứ hạng tìm kiếm; lợi ích trực tiếp vẫn là giúp người dùng tiếp cận nội dung và chức năng dễ dàng hơn.
Năm yếu tố cần kiểm tra khi thiết kế trang web
1. Văn bản thay thế cho hình ảnh
Văn bản thay thế truyền đạt bằng chữ phần ý nghĩa mà hình ảnh mang đến trong ngữ cảnh của trang. Với hình ảnh là logo công ty, một cách viết ngắn gọn có thể là <img src="logo.png" alt="Logo công ty">. Mục tiêu không phải là mô tả mọi chi tiết nhìn thấy, mà là giúp người không nhìn thấy hình ảnh hiểu được thông tin hoặc vai trò cần thiết.
2. Phụ đề và bản văn cho nội dung nghe nhìn
Video và âm thanh cần có phương án truyền đạt bằng văn bản, chẳng hạn phụ đề cho lời nói hoặc bản văn cho phần trình bày. Cách làm này hỗ trợ người khiếm thính và người đang ở nơi không thể phát âm thanh tiếp nhận nội dung.
3. Thao tác bằng bàn phím
Liên kết, nút, biểu mẫu và menu cần sử dụng được mà không phụ thuộc vào chuột. Có thể kiểm tra bằng cách dùng phím Tab để di chuyển giữa các thành phần và phím Enter để kích hoạt liên kết hoặc nút. Việc chỉ kiểm tra bằng chuột có thể bỏ sót rào cản mà người dùng bàn phím gặp phải.
4. Độ tương phản dễ đọc
Văn bản cần đủ khác biệt với màu nền để người dùng có thể đọc rõ. Màu chữ đậm trên nền sáng là một ví dụ dễ hình dung, nhưng điều cần đánh giá là khả năng đọc trong thiết kế thực tế. Tính thẩm mỹ không thay thế được sự rõ ràng của nội dung.
5. Điều hướng đơn giản và nhất quán
Menu phức tạp hoặc thay đổi cách sắp xếp giữa các trang làm người dùng khó xác định vị trí và bước tiếp theo. Tên mục rõ ràng, số lượng lựa chọn hợp lý và cách bố trí nhất quán giúp người dùng hiểu cấu trúc trang mà không phải học lại ở mỗi màn hình.
WCAG giúp đánh giá khả năng truy cập ra sao?
Hướng dẫn về khả năng truy cập nội dung web (WCAG) cung cấp một khung đánh giá dựa trên bốn nguyên tắc. Bốn nguyên tắc này biến khái niệm “truy cập được” thành các câu hỏi cụ thể hơn khi xem xét nội dung và giao diện.
| Nguyên tắc | Câu hỏi cần đặt ra |
|---|---|
| Có thể cảm nhận (Perceivable) | Người dùng có thể tiếp nhận thông tin và các thành phần giao diện hay không? |
| Có thể thao tác (Operable) | Người dùng có thể điều hướng và sử dụng các thành phần tương tác hay không? |
| Có thể hiểu (Understandable) | Nội dung và cách vận hành giao diện có rõ ràng, dễ hiểu hay không? |
| Vững chắc (Robust) | Nội dung có thể hoạt động với nhiều trình duyệt và công nghệ hỗ trợ hay không? |
WCAG giúp đội ngũ thiết kế và phát triển xem xét từng rào cản thay vì chỉ đánh giá trang web bằng cảm giác “có vẻ dễ dùng”. Alt text, phụ đề, thao tác bàn phím, độ tương phản và điều hướng nhất quán là những điểm khởi đầu có thể kiểm tra trực tiếp.
Cách kiểm tra nhanh một trang web
- Dùng bàn phím để đi qua menu, liên kết, nút và biểu mẫu mà không chạm vào chuột.
- Kiểm tra hình ảnh có ý nghĩa đã có văn bản thay thế phù hợp hay chưa.
- Xem video khi tắt âm thanh để biết thông tin có còn hiểu được qua phụ đề hoặc bản văn hay không.
- Đọc lại các vùng chữ trên nền màu để phát hiện phần có độ tương phản kém.
- So sánh menu và cách đặt tên mục giữa các trang để tìm điểm thiếu nhất quán.
Kết luận
Trong khả năng truy cập web, “truy cập được” là trạng thái người dùng có thể tiếp nhận nội dung, điều hướng và hoàn thành thao tác bằng cách phù hợp với nhu cầu của mình. Mục tiêu này bắt đầu từ việc nhận diện từng rào cản cụ thể và chọn cách hỗ trợ tương ứng, thay vì chỉ kiểm tra xem trang web có hiển thị hay không.
Chúng tôi đã phát hành UUU Web Accessibility Widget Tool, công cụ hỗ trợ triển khai khả năng truy cập web. Nếu đang xem xét cải thiện khả năng truy cập cho trang web, bạn có thể tham khảo thêm thông tin về công cụ.