Khả năng truy cập web là cách tổ chức nội dung để nhiều người có thể tiếp nhận và sử dụng thông tin một cách bình đẳng. Với người khiếm thính, điều này bắt đầu từ một nguyên tắc cụ thể: nội dung quan trọng không được chỉ tồn tại dưới dạng âm thanh.
Một phép kiểm tra ban đầu là tắt âm thanh. Nếu lời thoại trong video, hướng dẫn của buổi phát trực tiếp hoặc cảnh báo lỗi biến mất, người dùng sẽ không có đủ thông tin để tiếp tục. Bản chép lời, phụ đề, cảnh báo trực quan và phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu giúp bổ sung những phần còn thiếu đó.
Người khiếm thính gặp trở ngại ở đâu?
Trong bài viết này, “người khiếm thính” được dùng theo nghĩa rộng, bao gồm người không nghe được và người nghe được một phần. Mức độ nghe và cách tiếp nhận thông tin có thể khác nhau, nhưng trở ngại chung xuất hiện khi trang web coi âm thanh là kênh duy nhất.
- Video và nội dung âm thanh: lời nói hoặc âm thanh mang ý nghĩa không có phiên bản văn bản.
- Cảnh báo và thông báo: tiếng chuông hoặc âm báo lỗi phát ra nhưng giao diện không cho biết điều gì vừa xảy ra.
- Sự kiện trực tiếp: cuộc trò chuyện diễn ra theo thời gian thực nhưng không có phụ đề để theo dõi.
Ba tình huống này cần những giải pháp khác nhau. Bảng sau giúp chọn phương án phù hợp với từng loại nội dung.
| Loại nội dung | Phương án thay thế bằng hình ảnh hoặc văn bản | Điểm cần kiểm tra |
|---|---|---|
| Podcast hoặc tệp âm thanh | Bản chép lời | Nội dung văn bản đầy đủ, dễ tìm và dễ đọc |
| Video ghi sẵn | Phụ đề, kèm bản chép lời khi phù hợp | Lời thoại, người nói và âm thanh quan trọng |
| Phát trực tiếp hoặc sự kiện trực tuyến | Phụ đề theo thời gian thực | Độ rõ ràng và khả năng theo dõi cuộc trò chuyện |
| Âm báo lỗi, tiếng chuông hoặc thông báo | Thông điệp văn bản và dấu hiệu trực quan | Người dùng nhận ra điều gì xảy ra và cần làm gì |
Phân biệt bản chép lời và phụ đề
Bản chép lời là phiên bản văn bản của nội dung âm thanh. Người đọc có thể xem bản chép lời độc lập với trình phát, chẳng hạn khi đọc nội dung podcast hoặc bản ghi cuộc họp.
Phụ đề là văn bản xuất hiện đồng bộ với video. Ngoài lời thoại, phụ đề nên cho biết người đang nói và những âm thanh cần thiết để hiểu tình huống, chẳng hạn “[tiếng chuông]”, “[vỗ tay]” hoặc “[nhạc nền]”.
Phụ đề cho video ghi sẵn
Với video ghi sẵn, người biên tập có thời gian xem lại và sửa phụ đề trước khi xuất bản. Cần kiểm tra ít nhất ba thành phần:
- Lời thoại: văn bản phản ánh đúng điều được nói.
- Người nói: khi có nhiều người, người xem nhận biết được ai đang nói.
- Âm thanh mang ý nghĩa: những âm thanh ảnh hưởng đến cách hiểu nội dung được mô tả ngắn gọn.
Bài hướng dẫn làm video dễ tiếp cận trình bày thêm các điểm cần kiểm tra khi đăng video.
Rà soát phụ đề được tạo tự động
Phụ đề tự động có thể giúp tạo bản nháp, nhưng kết quả có thể nhận diện sai. Vì vậy, cần xem lại toàn bộ trước khi xuất bản, đặc biệt ở tên riêng, thuật ngữ chuyên môn và đoạn có nhiều người nói. Nếu nội dung chứa nhiều từ khó hoặc độ chính xác là yêu cầu chính, nên dành thời gian biên tập thủ công.
Không dùng âm thanh làm kênh thông báo duy nhất
Âm báo lỗi hoặc tiếng chuông chỉ có tác dụng với người nghe thấy. Mỗi thông báo bằng âm thanh cần có một dấu hiệu nhìn thấy được, chẳng hạn thông điệp trên màn hình, hộp thông báo hoặc thay đổi trạng thái của giao diện.
Chỉ đổi màu có thể khiến ý nghĩa của thông báo vẫn mơ hồ. Văn bản nên nói rõ điều gì vừa xảy ra và, nếu cần, bước tiếp theo là gì. Màu sắc hoặc biểu tượng có thể hỗ trợ nhận biết, nhưng không thay thế nội dung giải thích. Có thể tham khảo thêm cách trình bày thông điệp trạng thái trong giao diện web.
Phụ đề theo thời gian thực cho sự kiện trực tuyến
Phụ đề theo thời gian thực chuyển lời nói trong buổi phát trực tiếp hoặc sự kiện trực tuyến thành văn bản ngay khi cuộc trò chuyện diễn ra. Nhờ đó, người không thể dựa vào âm thanh vẫn theo dõi được nội dung chính.
Có thể sử dụng người làm phụ đề chuyên nghiệp hoặc dịch vụ tạo phụ đề tự động. Dù chọn cách nào, ban tổ chức vẫn cần kiểm tra trước cách hiển thị và theo dõi chất lượng trong sự kiện. Với nội dung cần hướng dẫn cụ thể hơn, xem hướng dẫn về phụ đề trực tiếp.
Khi nào nên cung cấp ngôn ngữ ký hiệu?
Ngôn ngữ ký hiệu là phương tiện giao tiếp chính của nhiều người khiếm thính. Với thông tin quan trọng hoặc nội dung phục vụ công chúng, video phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu có thể giúp thêm người dùng tiếp nhận nội dung theo cách phù hợp với họ.
Phần phiên dịch cần được đặt ở vị trí dễ nhìn mà không che nội dung chính. Nếu trang có nhiều video, nên xác định trước nội dung nào cần phiên dịch, cách mở phần phiên dịch và cách người dùng tìm thấy phiên bản đó. Bài hướng dẫn về ngôn ngữ ký hiệu cho video ghi sẵn cung cấp thêm bối cảnh cho lựa chọn này.
Thận trọng với hình đại diện ngôn ngữ ký hiệu
Hình đại diện ngôn ngữ ký hiệu là nhân vật hoạt hình dùng để thể hiện nội dung bằng ngôn ngữ ký hiệu. Đây có thể là một phương án cần xem xét, nhưng không nên mặc định rằng việc chuyển đổi sẽ phù hợp với mọi nội dung hoặc mọi người dùng. Trước khi triển khai, cần kiểm tra kết quả với người khiếm thính và xác nhận rằng thông tin được truyền đạt rõ ràng.
Kiểm thử thiết kế với người dùng thực tế
Danh sách kiểm tra kỹ thuật không cho biết đầy đủ phụ đề có dễ theo dõi hay cảnh báo có dễ nhận ra hay không. Kiểm thử với người khiếm thính giúp nhóm thiết kế phát hiện những điểm gây khó hiểu trong tình huống sử dụng thực tế.
Có thể xây dựng buổi kiểm thử quanh các nhiệm vụ cụ thể:
- Xem một video khi tắt âm thanh và xác định nội dung chính.
- Theo dõi một đoạn phát trực tiếp bằng phụ đề thời gian thực.
- Thực hiện thao tác tạo ra cảnh báo và giải thích thông báo trên màn hình.
- Tìm bản chép lời hoặc phiên bản có ngôn ngữ ký hiệu của nội dung.
Phản hồi cần tập trung vào khả năng đọc của phụ đề, mức độ rõ ràng của cảnh báo, vị trí phần phiên dịch và những bước khiến người dùng phải đoán. Sau đó, nhóm thiết kế sửa giao diện và kiểm tra lại phần đã thay đổi.
Giữ giao diện rõ ràng và dễ theo dõi
Thiết kế đơn giản không có nghĩa là loại bỏ mọi yếu tố trực quan. Mục tiêu là để nội dung chính, phụ đề và thông báo không cạnh tranh sự chú ý với chuyển động trang trí hoặc bố cục phức tạp.
- Đặt phụ đề và phần phiên dịch ở vị trí dễ nhìn, không che nội dung cần xem.
- Hạn chế hoạt ảnh không phục vụ việc truyền đạt thông tin.
- Dùng tiêu đề rõ ràng để người đọc tìm nhanh phần cần thiết.
- Đặt bản chép lời gần nội dung âm thanh hoặc video tương ứng.
- Viết cảnh báo bằng câu ngắn, nêu rõ trạng thái và hành động tiếp theo.
Danh sách kiểm tra trước khi xuất bản
- Nội dung âm thanh có bản chép lời hoặc phương án văn bản phù hợp.
- Video ghi sẵn có phụ đề đã được rà soát.
- Phụ đề cho biết người nói và âm thanh quan trọng khi cần.
- Sự kiện trực tuyến có phương án phụ đề theo thời gian thực.
- Cảnh báo bằng âm thanh đồng thời có thông điệp nhìn thấy được.
- Màu sắc không phải dấu hiệu duy nhất để hiểu thông báo.
- Video ngôn ngữ ký hiệu hoặc hình đại diện, nếu có, đã được kiểm tra với người dùng.
- Phụ đề, cảnh báo và phần phiên dịch không bị bố cục che khuất.
Một trang web không phụ thuộc vào âm thanh
Thiết kế cho người khiếm thính không dừng ở việc thêm phụ đề cho video. Trang web còn phải chuyển lời nói, cảnh báo và hướng dẫn trực tiếp thành thông tin có thể nhìn thấy, đồng thời kiểm tra xem người dùng có thực sự tìm thấy và hiểu thông tin đó hay không.
Hãy bắt đầu từ nội dung đang phụ thuộc hoàn toàn vào âm thanh, bổ sung phương án văn bản hoặc hình ảnh phù hợp, rồi kiểm thử với người dùng. Cách làm này giúp trang web phục vụ được nhiều người hơn mà vẫn giữ nội dung rõ ràng cho mọi độc giả.
Nếu đang tìm công cụ hỗ trợ cải thiện khả năng truy cập cho trang web, bạn có thể tham khảo UUU Web Accessibility Widget Tool.